Metodologia

POLPAN – najdłużej trwające panelowe badanie społeczne w Europie Środkowo-Wschodniej – koncentruje się na opisie struktury społecznej w Polsce i jej zmian. Jest realizowane od 1988 roku, w odstępach pięcioletnich.

Badanie w 1988 r. objęło reprezentatywną próbę osób dorosłych (w wieku 21-65 lat), N = 5817 osób. W 1993 roku zredukowano tę próbę w sposób losowy – w badaniu wzięło wówczas udział 2259 respondentów. W następnych falach starano się dotrzeć do tych samych respondentów, od 1998 roku dołączając również nowe kohorty dla zachowania odpowiednich proporcji wiekowych.

Informacja na temat poszczególnych fal badania POLPAN:

1988

Faza terenowa realizacji badania: listopad 1987 – styczeń 1988
Instytucja realizująca badanie w terenie: Zakład Realizacji Badań w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk

Dobór próby:
Operatem losowania była próba ludności w wieku powyżej 12 lat, utworzona przez Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) (tzw. ANLUD), z wykorzystaniem terytorialnego podziału kraju stosowanego podczas prowadzenia spisów powszechnych. Elementarnymi jednostkami tego podziału były obwody spisowe.Losowania osób dokonywano dwustopniowo. Pierwsza faza objęła warstwowanie ludności Polski w wieku powyżej 12 lat. W każdym województwie wyróżniono cztery warstwy w zależności od wielkości miejscowości zamieszkania. W tym celu posłużono się podziałem na wsie oraz miasta małe (do 20 tys. mieszkańcow), średnie (od 20 do 100 tysięcy mieszkańcow) i duże (ponad 100 tysięcy mieszkańcow). W sumie utworzono 196 warstw, a następnie określono liczbę ludności należącej do każdej warstwy i ustalono liczbę obwodów spisowych wchodzących do operatu losowania. Konkretne obwody w wymaganej liczbie wylosowano korzystając z zestawień obwodów dla poszczególnych województw. W sumie, w drodze losowania dobrano 815 obwodów spisowych.Druga faza polegała na doborze – w ramach każdego obwodu spisowego – określonej liczby gospodarstw domowych, których członkowie w wieku powyżej 12 lat mieliby wejść w skład przygotowywanego operatu. Losowanie przeprowadzono przy ustaleniu jednolitej dla wszystkich obwodów frakcji osób, określonej w taki sposób, aby operat losowania zawierał 130 tysięcy osób. Procedura doboru gospodarstw domowych kończyła drugą fazę losowania jednostek obserwacji do operatu doboru prób.W dalszym kroku, Centrum Badania Opinii Społecznej przeprowadziło badanie weryfikacyjne, którego przedmiotem byli wszyscy członkowie wylosowanych gospodarstw domowych spełniający kryterium wieku, a więc mający powyżej 12 lat. Badanie to zostało zrealizowane techniką wywiadu kwestionariuszowego, a jego podstawowym celem było ustalenie poprawnego brzmienia nazwiska i imienia każdej osoby, jej aktualnego adresu oraz podstawowych cech społeczno-demograficznych: płci i wieku. Dodatkowo pytano także o inne charakterystyki społeczne, które potencjalnie mogły służyć jako kryteria doboru prób – jak osiągnięte wykształcenie i wykonywany zawód. Badanie weryfikacyjne zostało zrealizowane w terminie od listopada 1985 do lutego 1986 roku. Ostatecznie, zbiór danych ANLUD, obejmował informację o 129040 osobach.

W badaniu Struktura społeczna 1988 [ówczesna nazwa badania, które stało się pierwszą falą POLPAN-u] przyjęto, że wielkość próby dorosłej ludności kraju w wieku 21-65 lat ma wynieść 6000 osób. Stosując wspólne zasady losowania jednostek obserwacji dobrano próbę zasadniczą (6000 osób) i próbę rezerwową (3167 osób). Ze względu na silne skorelowanie faktu wykorzystania prób rezerwowych z wielkością miejscowości oraz jej administracyjnego statusu, w każdym z województw wyróżniono pewne klasy miejscowości i dla każdej z nich dobrano probę rezerwową różnej wielkości.

W województwie stołecznym jako odrębną klasę potraktowano Warszawę w jej administracyjnych granicach, dobierając rezerwę wielkości aż 150% próby zasadniczej, gdyż właśnie tu dotarcie do respondentów z próby zasadniczej okazało się najtrudniejsze. Pozostałe miasta i wsie województwa stołecznego stanowiły klasę miejscowości, dla której proporcję tę ustalono na 70%. W dziesięciu województwach – bydgoskim, toruńskim, włocławskim, siedleckim, szczecińskim, jeleniogórskim, wrocławskim, poznańskim, gdańskim i częstochowskim – wprowadzono trzy klasy miejscowości: miasto wojewódzkie, pozostałe miasta i wszystkie wsie. W klasach tych rezerwę ustalono w proporcjach 70%, 50% i 30%, odpowiednio. Wreszcie, w pozostałych województwach rezerwa wynosiła 50% dla miast i 30% dla wsi.

Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  5 817
Metoda zbierania danych:Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

1993

Faza terenowa realizacji badania: maj – grudzień 1993
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby: Próba panelowa ludności w wieku 26-71 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966, uczestników badania POLPAN 1988.
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów: 2 259
Metoda zbierania danych:Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

1998

Faza terenowa realizacji badania: wrzesień – październik 1998
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

  1. panelowa próba ludności w wieku 31-76 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966, uczestników badania POLPAN 1993, oraz
  2. losowa próba ludności w wieku 21-30, tj. urodzonych w latach 1968-1977, losowana z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności).
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  2 135
Metoda zbierania danych:Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

2003

Faza terenowa realizacji badania: listopad 2003 – maj 2004
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

  1. panelowa próba ludności w wieku 26-81 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966 i 1968-1977), uczestników badania POLPAN 1998, oraz
  2. losowa próba ludności w wieku 21-25, tj. urodzonych w latach 1978-1982, losowana z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności).
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  1 699
Metoda zbierania danych: Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

2008

Faza terenowa realizacji badania:
kwiecień – czerwiec 2008 (część  1)
listopad – grudzień 2008 (część 2)
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

  1. panelowa próba ludności w wieku 26-86 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966 i 1968-1982, uczestników badania POLPAN 2003, oraz
  2. losowa próba ludności w wieku 21-25, tj. urodzonych w latach 1983-1987, losowana z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności).
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  1 805
Metoda zbierania danych: Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

2013

Faza terenowa realizacji badania:

kwiecień – listopad 2013* (faza główna)

luty – wrzesień 2014 (faza uzupełniająca: wywiady z respondentami, którzy (1) brali udział w badaniu tylko w 1987/8 roku, (2) przebywają za granicą, (3) nie zdołano się z nimi skontaktować w głównej fazie badania)

*W szczególnych przypadkach niektóre wywiady przeprowadzano także później.

Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

  1. panelowa próba ludności w wieku 26-91 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966 i 1968-1982, którzy brali udział w którejkolwiek z poprzednich fal badania POLPAN, oraz
  2. losowa próba ludności w wieku 21-25, tj. urodzonych w latach 1988-1992, losowana
    z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności).
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  2 797, przy czym:

  • 2581 osób przebadano metodą wywiadu face-to-face według pełnego standardowego kwestionariusza.
    Z tej grupy:
    1699 osób brało udział w badaniu przynajmniej raz po 1988 roku,
    497 osób dołączyło do próby w 2013 roku,
    385 osób brało udział w badaniu tylko raz, w 1987/8 roku (ze znaczną częścią tych respondentów – 295 – przed wywiadem face-to-face przeprowadzono także krótką ankietę pocztową).
  • 216 osoby przebadano wyłącznie za pomocą skróconej ankiety pocztowej, mailowej bądź CATI.
    Z tej grupy:
    199 osób to respondenci, którzy brali udział w badaniu tylko raz, w 1987/8 roku, i w szóstej fali badania POLPAN zostali zbadani wyłącznie za pomocą ankiety pocztowej,
    17 osób to respondenci, którzy przebywali za granicą lub z różnych innych przyczyn nie udało się z nimi przeprowadzić wywiadu face-to-face, zbadani w szóstej fali badania POLPAN za pomocą wywiadu CATI, ankiety pocztowej bądź mailowej.
Metoda zbierania danych:
Mix-mode:
(1) wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face (PAPI),
(2) ankieta pocztowa, mailowa, CATI – w sytuacji braku możliwości przeprowadzenia wywiadu face-to-face.

Szczegóły dotyczące szóstej fali badania POLPAN:

I.
Wywiady według (1) pełnego standardowego kwestionariusza oraz (2) ankiety pocztowe dla respondentów, którzy brali udział w badaniu tylko w 1987/88 roku i w ostatniej, szóstej fali:

rys 1_www

* Kategorię tę można podzielić na następujące podgrupy:

  • Osoby, które udzieliły wyłącznie wywiadu face-to-face według standardowego kwestionariusza, wersja PP-98/93 lub PS-88 (90 respondentów),
  • Osoby, które najpierw odpowiedziały na ankietę pocztową, a następnie udzieliły wywiadu face-to-face według standardowego kwestionariusza, wersja PP-98/93 lub PS-88 (295 respondentów),
  • Osoby, które odpowiedziały jedynie na ankietę pocztową (199 respondentów).

POLPAN 1988-2013: Historie udziału respondentów w badaniu

rys 2_www

II.
Wywiady niestandardowe, według skróconych wersji kwestionariusza:

Sposób kontaktu

Liczba osób objętych badaniem

Liczba zrealizowanych wywiadów Odsetek odpowiedzi
CATI

106

14

13,2%*

Mail z ankietą (załącznik PDF)

69

1

1,4%

Ankieta pocztowa

10

1

10%

Media społecznościowe**

20

1

5%

Razem

205

17

Średnio: 8,3%

* Jeśli odliczyć 10 przypadków, w których respondent był niedostępny, współczynnik realizacji wyniesie w tej grupie 16,9%

** Przez media społecznościowe poszukiwano tych respondentów, którzy w momencie badania przebywali za granicą i do których ankieterzy nie uzyskali żadnego innego kontaktu. Napisano do 20 osób, proponując im do wyboru: rozmowę przez Skype, przesłanie mailem ankiety do samodzielnego wypełnienia, ankietę on-line lub wizytę ankietera. Jedyny wywiad, który udało się przeprowadzić, został ostatecznie zrealizowany w postaci ankiety przesłanej mailem (załącznik PDF).