POLPAN 2018

Zespół POLPAN rozpoczął przygotowania do przeprowadzenia siódmej fali Polskiego Badania Panelowego POLPAN, planowanej na 2018 rok.

Poniżej przedstawiamy opis projektu.

Bibliografię projektu można znaleźć pod adresem:
http://polpan.org/wp-content/uploads/2015/09/POLPAN-2018-Bibliography2.pdf

***

Celem projektu jest stworzenie unikalnej w skali światowej bazy danych panelowych, umożliwiającej wszechstronne analizy przekroju i dynamiki struktury społecznej w Polsce w okresie ostatnich 30 lat.

W ramach projektu zostanie zrealizowana siódma fala Polskiego Badania Panelowego POLPAN. Przeprowadzone zostaną indywidualne wywiady kwestionariuszowe z około 2590 kobietami i mężczyznami w wieku 21 i więcej lat. Kwestionariusz zawierać będzie pytania dotyczące przebiegu życia zawodowego, źródeł utrzymania, poziomu wykształcenia i podnoszenia kwalifikacji, składu gospodarstwa domowego i materialnych warunków życia, postrzegania konfliktów w społeczeństwie, zachowań i postaw politycznych, postrzegania źródeł sukcesu życiowego, samopoczucia fizycznego i psychicznego, poglądów na temat roli państwa, zmian gospodarczych, integracji europejskiej, doświadczenia emigracji oraz wielu innych kwestii. Poza obserwacją i rejestrowaniem zmian w zakresie fenomenów, które zostały już zauważone i opisane przez badaczy społecznych, w ramach proponowanego projektu spodziewamy się także zgromadzić wiedzę na temat zjawisk stosunkowo nowych i słabo zbadanych. Należą do nich z pewnością dynamiczne przemiany, zachodzące na polskim rynku pracy, a także zmiany postaw i oczekiwań politycznych, których przejawem były wydarzenia towarzyszące wyborom prezydenckim w 2015 roku. Badania panelowe chcemy uzupełnić wywiadami z respondentami katogorii nielicznych (elitarnych).

Badanie POLPAN rozpoczęło się w 1988 roku i jest powtarzane co pięć lat (kolejne fale zrealizowano w latach 1993, 1998, 2003, 2008, 2013). Podstawowym założeniem projektu jest powrót do tych samych respondentów i rejestrowanie zmian w ich indywidualnych biografiach. Trzon pytań pozostaje ten sam, jednak w miarę zachodzących zmian społecznych i gospodarczych konieczne okazuje się także wprowadzanie nowych tematów. Pierwotna próba liczyła 6 tysięcy osób i była reprezentatywna dla dorosłej ludności Polski w wieku 21-65 lat. Aby zachować reprezentatywność, do badania regularnie co pięć lat dobierane są osoby młodsze, w wieku 21-25 lat. W efekcie próba POLPAN 2018 obejmie osoby w wieku 21-95 lat.

Główne cele Polskiego Badania Panelowego POLPAN to:

  • całościowa, przekrojowa charakterystyka struktury społecznej polskiego społeczeństwa – obejmująca zarówno obiektywne zróżnicowania warunków życia, jak i ich świadomościowe aspekty, aktualizowana co pięć lat;
  • wszechstronna analiza dynamiki struktury społecznej w Polsce w perspektywie wieloletniej, ze szczególnym uwzględnieniem przystosowania do zachodzących zmian ekonomicznych, politycznych i kulturowych.

Badanie POLPAN jest przedsięwzięciem pionierskim. Nie istnieje w Polsce ani w Europie analogiczny zbiór danych panelowych dotyczących indywidualnych osób, odzwierciedlający zmiany zachodzące w tak długim okresie. Do zalet badania należy też interdyscyplinarność – łączy ono różne dziedziny nauk społecznych. Trzon projektu jest par excellence socjologiczny, ale z silnymi związkami z demografią (na przykład skład rodzin, historia związków małżeńskich, dzietność), ekonomią (na przykład budżet gospodarstwa domowego, elastyczność dochodowa wydatków na żywność i kulturę), psychologią (na przykład elastyczność intelektualna mierzona testem Ravena, wskaźniki autorytaryzmu i obrazu własnej osoby) i naukami politycznymi (preferencje wyborcze, opinie o partiach politycznych, wartości demokratyczne). Zbiór danych może być również interesujący dla historyków, zwłaszcza że obejmuje okres załamania się systemu komunistycznego i początków transformacji ustrojowej.

Badania nad strukturą społeczną należą do badań podstawowych, dzięki którym rozwijają się inne działy socjologii. Jest to problematyka, która musi być stale podejmowana w ramach dyscypliny, a zgromadzona wiedza powinna podlegać regularnej aktualizacji. Teoria struktury społecznej – oparta na badaniach empirycznych – jest konieczna dla formułowania wielu innych teorii w socjologii. Ponadto wiele socjologicznych subdyscyplin – jak choćby socjologia religii czy medycyny – odwołuje się do zmiennych z zakresu stratyfikacji społecznej. W Polsce i na świecie realizuje się wiele badań nad strukturą, ale są one prowadzone w ujęciu statycznym. Aby zrozumieć funkcjonowanie struktury społecznej, potrzebne są jednak badania dynamiczne, które proponujemy.

Zbiór danych, zgromadzonych w ramach niniejszego projektu, zostanie po zanonimizowaniu dołączony do danych z poprzednich fal badania i – podobnie jak było to w przeszłości – udostępniony nieodpłatnie wszystkim zainteresowanym badaczom w polskim Archiwum Danych Społecznych oraz w katalogu ZACAT-GESIS. W ramach projektu przeprowadzona zostanie seria warsztatów, które ułatwią badaczom korzystanie z zebranych danych.

Szczegółowe informacje o planowanej na 2018 rok siódmej fali badania POLPAN

I. Merytoryczne i metodologiczne cele projektu

Głównym celem projektu jest dostarczenie nowej rzetelnej wiedzy na temat dynamiki struktury społecznej w Polsce w ciągu ostatnich 30 lat. Podstawą tej wiedzy będzie unikalny zbiór danych zawierający informacje o reprezentatywnej próbie dorosłych Polaków, z którymi przeprowadzono wywiady face-to-face na szeroki zakres tematów. Przewidujemy kontynuację badania osób, które udzieliły osobistego wywiadu w latach 1988, 1993, 1998, 2003, 2008 i 2013 w ramach Polskiego Surveyu Panelowego, POLPAN 1988-2013 – planujemy zebranie nowych danych w 2018 roku. Powstały w ten sposób zbiór POLPAN 1988-2018 będzie bezcenny dla nauk społecznych, gdyż umożliwi testowanie hipotez, w jakim stopniu zasoby intelektualne i społeczne determinują ekonomiczne, polityczne i kulturowe biografie jednostek i – co ważniejsze – jak te biografie przyczyniają się do kształtowania struktury społecznej.

Jeśli chodzi o przedmiot badania, POLPAN 1988-2018 będzie kluczowym materiałem dla studiowania dynamiki struktury społecznej, a to dzięki zgromadzonym w ciągu 30 lat danym dotyczącym ekonomicznych, politycznych i kulturowych biografii jednostek. W projekcie uwzględnimy cykl życia badanych osób w długiej perspektywie czasowej i zbadamy, jak respondenci z dających się wyróżnić segmentów struktury społecznej, posiadających określone zasoby intelektualne i społeczne, podlegają procesom ruchliwości społecznej.

W sferze metodologicznej POLPAN 1988-2018 przyniesie fundamentalną wiedzę o tym, jak prowadzić długoterminowe badania panelowe i jak oceniać jakość tego typu danych. Znaczący wkład badania POLPAN w metodologię badań panelowych wynika z tego, że: (a) jest to jedyne badanie na świecie, w którym przez 30 lat rejestrowane są dane o reprezentatywnej próbie dorosłych mieszkańców kraju, (b) w projekcie zaproponowano środki służące ocenie jakości danych uzyskiwanych poprzez powtarzane regularnie wywiady z tymi samymi respondentami.

II. POLPAN 1988-2018 i jego naukowe znaczenie

II.1. Uzasadnienie kontynuacji badania POLPAN. Aby właściwie zrozumieć funkcjonowanie struktury społecznej – czyli sposób, w jaki jednostki wpływają na kształt struktury, same będąc jednocześnie pod jej wpływem – konieczne jest zastosowanie podejścia dynamicznego. Proponowane badanie POLPAN 1988-2018 daje unikalną możliwość oceny – w perspektywie aż trzech dziesięcioleci – rozmiarów wariancji wewnątrzosobowej (within-person variation, czyli zmiany w wynikach tej samej osoby, zachodzące w czasie) w stosunku do wariancji międzyosobowej (between-persons variation, czyli różnice obserwowane między osobami w czasie). W uzupełnieniu do traktowania pozycji jednostek w strukturze społecznej jako determinant ich zasobów intelektualnych i postaw, badacze będą mogli użyć danych POLPAN do przetestowania hipotez dotyczących tego, jak te zasoby i postawy wpływają na osiągnięcia jednostek i ich umiejscowienie w strukturze społecznej.

Przeprowadzenie nowej rundy badania POLPAN w 2018 roku wzbogaci obszerny zbiór zgromadzonych dotychczas danych, ułatwiając aktualne analizy ekonomicznych, politycznych i kulturowych zmian, jakim podlega polskie społeczeństwo. Tak szeroko zakrojone analizy będą możliwe dzięki rozległemu zakresowi tematycznemu zebranych informacji. W badaniu POLPAN dane socjodemograficzne o respondentach i ich rodzinach uzupełnione są informacjami dotyczącymi szerokiego spektrum postaw socjopolitycznych. Równocześnie – w odróżnieniu od standardowych badań sondażowych – POLPAN zawiera dwa specjalistyczne testy: niewerbalny test Ravena, rejestrujący elastyczność intelektualną jako główny komponent IQ, oraz Nottingham Health Profile, mierzący wybrane aspekty zdrowia fizycznego i psychicznego. Bogaty zakres tematyczny badania POLPAN 1988-2018 gwarantuje doniosłość projektu dla szeroko rozumianych nauk społecznych, dzięki promowaniu współpracy socjologów, politologów, ekonomistów, psychologów społecznych i osób zajmujących się metodologią badań sondażowych.

II.2. Podłoże teoretyczne. POLPAN 2018, podobnie jak poprzednie edycje badania, będzie silnie osadzony w ostatnich innowacjach teoretycznych dotyczących struktury społecznej i jej zmian, jak również w najnowszej metodologii badań sondażowych. W pracach Blossfelda i Preina (1998, Blossfeld and Drobnic 2001), Mayera (2009), Goldthorpe’a (2006), diPrete (2006, 2007) i Breena (2010) struktura społeczna rozpatrywana jest w perspektywie racjonalnego działania i cyklu życia. Autorzy ci poświęcają również należytą uwagę problemom metodologicznym badań podłużnych.Weeden i Grusky (2012), Rose i Harrison (2010), Yuval-Davis (2011), Atkinson (2010), Stiing (2011), Stephens et al. (2014), Savage, Devine, Cunningham, Taylor, Li, Le Roux, Friedman, i Miles (2013), Blossfeld et.al (w przygotowaniu) wnoszą znaczący wkład do zagadnień konceptualizacji struktury społecznej w kategoriach klas społecznych i społecznych biografii oraz odnoszą się do kwestii operacjonalizacji tych pojęć w badaniu panelowym. Jednym z najbardziej innowacyjnych aspektów badania POLPAN 1988-2018 jest rozwijanie teorii, które kładą nacisk nie tylko na „strukturę”, ale także na „sprawstwo” (agency) (Giddens 1984, Archer 2003) i zastosowanie tych teorii do danych empirycznych. Zamiast debatować o pierwszeństwie struktury nad sprawstwem (lub odwrotnie), w naszych analizach skupimy się na zdolności jednostek do działania i dokonywania wyborów, które odzwierciedlone są w biografiach i jednocześnie uwarunkowane strukturalnie.

II.3. Podstawowy schemat teoretyczny. POLPAN 2018, podobnie jak cały project POLPAN, opiera się na podstawowym założeniu, że dwa zasadnicze podejścia do badania struktury społecznej, relacyjne vs. dystrybucyjne, powinny być zintegrowane z podejściami zorientowanymi na grupę i na aktora (group-oriented vs. actor-oriented approaches) (Coleman 1990, Goldthorpe 2006) – patrz tabela 1.

tabela_1_jez_polski

 

Zgodnie z tradycją socjologiczną, analizy struktury społecznej w kategoriach stosunków społecznych – szczególnie stosunków opartych na kontroli i podorządkowaniu jednych grup drugim – są nazwane podejściem klasowym. Analizy dystrybucji powszechnie pożądanych dóbr i wartości odpowiadają podejściu stratyfikacyjnemu. Zakładamy, że nierówności odzwierciedlone w stratyfikacji społecznej są głęboko zakorzenione w podziale na klasy społeczne. Zadajemy pytanie, w jaki sposób przynależność do danej klasy społecznej oraz pozycja stratyfikacyjna wpływają na ekonomiczne, polityczne i kulturowe biografie osób oraz na kształt ich sieci społecznych. Inne główne kierunki wpływu zaznaczono powyżej na rysunku, zgodnie z podstawowymi argumentami teoretycznymi, zawartymi w obszernej współczesnej literaturze przedmiotu.

II.4 Pytania i hipotezy badawcze. POLPAN 2018 został zaprojektowany, aby (a) umożliwić dalsze zgłębianie zagadnień uwzględnionych w poprzednich falach panelu z lat 1988-2013, oraz (b) ułatwić testowanie nowych hipotez i znalezienie odpowiedzi na nowe pytania badawcze.

POLPAN 2018 zapoczątkuje nowy kierunek badań, poświęcony relacjom między ekonomicznymi, politycznymi i kulturowymi klasami oraz ich związkom z indywidualnymi historiami życia. Jednym z zasadniczych nowych pytań, na które można będzie odpowiedzieć dzięki danym zebranym w projekcie POLPAN 2018, będzie to, na ile trzy wspomniane wyżej klasowe wymiary są niezależne od siebie, a na ile pokrywają się. Kolejna ważna kwestia dotyczy konsystencji i niespójności w trajektoriach biograficznych, przy czym rozpatrując ją należy brać pod uwagę możliwe wzajemne oddziaływania ekonomicznych, politycznych i kulturowych aspektów trajektorii. Dane POLPAN 2018 są niezbędne, aby rozwiązać powyższe problemy.

Główna hipoteza merytoryczna, stawiana w projekcie, mówi, że zmiany w strukturze społecznej są „zależne od ścieżki rozwojowej” (path dependent) prowadząc do polaryzacji. Hipotezę te określić można mianem biblijnego efektu świętego Mateusza (Merton 1968), oddaje ją też kolokwializm: „bogaci się bogacą, a biedni biednieją”. Nie ma jednak powodu, dla którego efekt świętego Mateusza miałby być ograniczony do zasobów ekonomicznych. W ramach projektu POLPAN 2018 sprawdzimy, do jakiego stopnia zasoby polityczne i kulturowe podlegają podobnemu wzorcowi dystrybucji. W projekcie zamierzamy: (1) sprawdzić, czy rosnące nierówności społeczne są zakorzenione w społeczno-klasowej strukturze, z uwzględnieniem jej ekonomicznych, politycznych i kulturowych wymiarów, (2) zbadać, do jakiego stopnia biografie ekonomiczne, polityczne i kulturowe przyczyniają się do procesów kumulowania korzystnych bądź niekorzystnych cech sytuacji życiowej jednostek, (3) przeanalizować rosnący dystans międzygrupowy ze względu na postawy i opinie. Kluczowe tutaj pojęcie polaryzacji zostało zoperacjonalizowane przez Estebana i Raya (2012).

Kolejny innowacyjny wkład badania POLPAN 2018 w rozwój nauk społecznych związany jest z wiodącą hipotezą metodologiczną projektu, która dotyczy niespójności w odpowiedziach respondentów na te same pytania faktograficzne, zadawane w kolejnych falach panelu. Główna hipoteza mówi, że rozbieżności pojawiające się przy odtwarzaniu faktów z przeszłości – związanych z pracą, głosowaniem w wyborach, czy korzystaniem z Internetu – bazują na zróżnicowanych czynnikach, takich jak: zapominanie, skłonność do podawania odpowiedzi społecznie oczekiwanych, tendencja do niwelowania dysonansu poznawczego wynikającego z niespójności między zachowaniem w przeszłości a sytuacją obecną (zobacz van Elsas, Lubbe, Meer i Brug 2014).

III. Plan badania

Celem niniejszego projektu jest wsparcie rozwoju teorii i metodologii badań nad strukturą społeczną w Polsce i jej dynamiką oraz przygotowanie nowej fali Polskiego Badania Panelowego POLPAN, realizowanego na reprezentatywnej próbie dorosłej populacji Polski od 1988 roku, z dołączoną próbą osób młodych oraz próbą respondentów należących do specjalnych kategorii (elit).

III.1. Harmonogram. Pomyślne przeprowadzenie całego projektu badawczego wymaga pięciu lat. Czas ten jest potrzebny, aby (a) przygotować i zrealizować w terenie badanie POLPAN 2018, (b) przeprowadzić analizy niezbędne to sprawdzenia hipotez i odpowiedzenia na pytania badawcze, oraz (c) rozpowszechnić wyniki empiryczne w środowisku akademickim i poza nim, w tym także wśród szerokiej opinii publicznej.

III.2. Szkolenie poprzez pracę badawczą. W projekcie POLPAN 2018 zatrudnimy w drodze  otwartego konkursu, przeprowadzonego zgodnie z odpowiednimi przepisami krajowymi i unijnymi, troje doktorantów i dwie osoby na stanowisku post-doc. Dodatkowo będziemy kontynuować wykorzystywanie danych POLPAN podczas laboratorium badawczego (Research Lab) dla studentów i doktorantów, prowadzonego przez CONSIRT jako część corocznej międzynarodowej Szkoły Letniej w Polsce.

III.3 Powiązania interdyscyplinarne. Trzon projektu POLPAN jest ściśle socjologiczny, ale ze związkami z demografią (np. skład rodzin, historia związków małżeńskich, dzietność), ekonomią (np. budżet gospodarstwa domowego i jego składowe, elastyczność dochodowa wydatków na żywność i kulturę), naukami politycznymi (preferencje wyborcze, opinie o partiach politycznych, wartości demokratyczne) i psychologią (np. elastyczność intelektualna mierzona testem Ravena, wskaźniki autorytaryzmu i obrazu własnej osoby). Zespół POLPAN będzie promował realizowany projekt i wzmocni jego międzynarodowy i interdyscyplinarny charakter m. in. poprzez spotkania o charakterze szkoleniowym, w tym seminaria, warsztaty i konferencje, zaplanowane na cały okres realizacji projektu.

III.4. Publiczny wpływ projektu POLPAN 2018. Aby podtrzymać, wzmocnić i zademonstrować wartość projektu POLPAN i jego pozytywny wpływ na polskie i europejskie społeczeństwo, zespół POLPAN wdroży wieloaspektowe strategie  upowszechniania wyników i danych. Przygotujemy serię produktów, opracowanych w przejrzysty, prosty i budzący zainteresowanie sposób, przyjaznych dla użytkownika i przeznaczonych do rozpowszechniania wśród mediów i opinii publicznej. Wszystkie opracowania czy zbiory będące rezultatem projektu POLPAN – zarówno te przeznaczone dla mediów i szerokiej publiczności, jak i te o charakterze naukowo-technicznym – zostaną bezterminowo zarchiwizowane przez Instytut Filozofii i Socjologii PAN na stronie internetowej www.polpan.org.

III.5 Zespół badawczy. Trzon zespołu badawczego, który przeprowadzi badanie POLPAN 2018, składa się z doświadczonych badaczy, mających za sobą udział w poprzednich falach panelu. Kierownik projektu, Kazimierz M. Słomczyński, był zaangażowany w zaprojektowanie i wdrożenie wszystkich poprzednich fal badania. Wspierać go będą przede wszystkim: dr Irina Tomescu-Dubrow, dr Anna Kiersztyn i dr Małgorzata Mikucka. Do zespołu należą także: dr hab. Krystyna Janicka, prof. IFiS PAN, dr hab. Zbigniew Sawiński, prof. IFiS PAN, dr Joshua K. Dubrow, dr Zbigniew Karpiński i mgr Danuta Życzyńska-Ciołek. Wszystkie te osoby są członkami Cross-national Studies: Interdisciplinary Research and Training Program CONSIRT, prowadzonego przez Ohio State University i Polską Akademię Nauk. Podstawowy zespół będzie rozszerzony o trójkę stypendystów (doktorantów) i dwie osoby na stanowisku post-doc.

III.6. Rezultaty. Wymierne rezultaty proponowanego projektu POLPAN 1988-2018 są czworakiego rodzaju: (1)  skonstruujemy i udostępnimy zbiór danych obejmujący informacje o wszystkich osobach, które w którymkolwiek momencie między 1988 a 2018 rokiem uczestniczyły w badaniu POLPAN; (2) przedłożymy do publikacji dwa tomy zbiorowe i co najmniej siedem artykułów adresowanych do czasopism odnotowywanych na liście JCR; (3) rozbudujemy i będziemy na bieżąco prowadzić stronę internetową (powiązaną z mediami społecznymi), zawierającą wszelkie materiały odnoszące się do  badania POLPAN i służącą jako forum dyskusyjne dla badaczy zainteresowanych badaniami panelowymi w ogólności; (4) przygotujemy seminarium i cykl warsztatów poświęconych analizie danych panelowych, przeznaczone dla studentów, doktorantów i badaczy po doktoracie (post-doc).

IV. Metodologia

IV.1. Zbieranie danych. Główną część próby w badaniu POLPAN 2018 stanowić będą uczestnicy panelu z lat 1988-2013 –  2581 osób, z których 711 uczestniczyło we wszystkich sześciu falach badania.  Ze względu na dodatkową próbę osób młodych, w wieku  21-25 lat (N = 872), POLPAN 2018 może być także traktowany – przy zastosowaniu odpowiednich wag – jako przekrojowy zbiór danych, reprezentatywnych dla populacji Polski w wieku 21 i więcej lat. Zakładana wielkość reprezentatywnej próby obejmuje N=2290 przypadków, zakładając odsetek odpowiedzi (response rate) między 62,5% a 70,0% (w oparciu o poprzednie fale badania POLPAN). Dodatkowo planujemy przeprowadzić około 300 wywiadów z osobami z kategorii specjalnych, obejmujących niewielką liczbę respondentów (elity). W związku z tym oczekiwana łączna liczba uczestników badania POLPAN 2018 to 2590 osób. Wszystkie wywiady zostaną przeprowadzone metodą face-to-face, z użyciem standardowego kwestionariusza. Etap terenowy zostanie zrealizowany przez Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) działający w ramach Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, znany z wysokiej jakości pracy.

tabela2_PL

IV.2. Harmonizacja danych POLPAN 1988-2018. Jakość danych. W świetle rozważań dotyczących przejrzystości i powtarzalności badań, zamierzamy postępować zgodnie regułami wypracowanymi w ramach Data Documentation Initiative (DDI, www.ddialliance.org). Podstawową zasadą, którą proponujemy w ramach analitycznego podejścia określanego jako  Survey Data Recycling (SDR), jest uznanie, że błędy i zniekształcenia we wszystkich badaniach sondażowych mogą być otwarcie rozpatrywane i przezwyciężane w analizach merytorycznych dzięki różnego typu zmiennym kontrolnym (Słomczyński and Tomescu-Dubrow 2015). Dane POLPAN 2018 planujemy zarchiwizować w Archiwum Danych Nauk Społecznych (GESIS-Leibniz, Niemcy), w bazie DataVerse w USA oraz w polskim Archiwum Danych Społecznych.

IV.3. Analizy statystyczne. Udzielenie odpowiedzi na pytania badawcze projektu i test empiryczny jego głównych hipotez wymagają odpowiednich narzędzi statystycznych, służących pomiarowi pozycji klasowej w różnych wymiarach; planujemy posłużyć się metodą zbiorów rozmytych (Dompere 2004, zobacz także Cooper 2005) oraz znanymi modelami regresji dla danych panelowych, tzn. modelami z efektami stałymi i losowymi (fixed- and random- effects models; Wooldridge 2010, Andreß, Golsch i Schmidt (2013). W przypadku danych z badania POLPAN, możliwe jest testowanie modeli z losową stałą (random-intercept model), a więc modeli, w których wyraz wolny (intercept) traktuje się jako zmienną losową. Co więcej, zważywszy na to, że dane POLPAN są dostatecznie bogate, modelowanie efektów losowych można również rozszerzyć na współczynniki kierunkowe (slopes), dopuszczając ich zróżnicowanie między respondentami. Będziemy także korzystać z modelowania nieliniowego opartego na układach równań różniczkowych.

Bibliografia:

Andreß, H-J., Katrin Golsch, and Alexander W. Schmidt. 2013. Applied Panel Data Analysis for Economic and Social Surveys. Berlin: Spinger.
Archer, M. 2003. Structure, Agency and the Internal Conversation. Cambridge: Cambridge UP.
Atkinson, W. 2010. Class, Individualization and Late Modernity: In Search of the Reflexive Worker. Basingstoke: Palgrave.
Blossfeld, H-P., G. Prein, G., eds. 1998. Rational Choice Theory and Large-Scale Data Analysis. Boulder, CO: Westview.
Blossfeld, H-P., Drobnic, S., eds. 2001. Careers of Couples in Contemporary Societies. Oxford: Oxford UP.
Blossfeld, H.-P., J. Skopek, J. v. Maurice and M. Bayer (forthcoming). Methodological Issues of Longitudinal Surveys. New York (NY): Springer
Breen, R. 2010. Social mobility and equality of opportunity. The Economic and Social Review 41: 413-428.
Brown, Courtney. 2007. Differential Equations: A Modeling Approach. Thousand Oaks, CA: SAGE.
Coleman, J. S. 1990. Foundations of Social Theory. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Cooper, B. 2005. Applying Ragin’s crisp and fuzzy set QCA to large datasets: Social class and educational achievement in the National Child Development Study. Sociological Research Online 10 (2): www.socresonline.org.uk/10/2/cooper.
DiPrete, Th. 2006. Cumulative advantage as a mechanism for inequality: A review of theoretical and empirical developments. Annual Review of Sociology 32:271-297.
DiPrete, Th. 2007. What has sociology to contribute to the study of inequality trends? An historical and comparative perspective. American Behavioral Scientist 50:603-618.
Dompere, K. K. 2004. The Cost-Benefit Analysis and the Theory of Fuzzy Decisions. Berlin: Springer.
Esteban, J. and D. Ray. 2012. „Comparing polarization measures.” Pp. 127-151 in M. Garfinkel and S. Skaperdas, Oxford Handbook of the Economics of Peace and Conflict. Oxford: Oxford UP.
Giddens, A. 1984. The Constitution of Society. Cambridge: Polity Press.
Goldthorpe, J. 2006. On Sociology. Second Edition. Stanford CA: Stanford UP.
Mayer, K.U. 2009. New directions in life course research. Annual Review of Sociology 35: 413–433.
Merton, R. K. 1968. The Matthew Effect in Science The reward and communication systems of science are considered. Science 159(3810): 56-63.
Rose, D. and E. Harrison, eds. 2010. Social Class in Europe: An Introduction to the European Socio-Economic Classification. London: Routledge/ESA.
Savage, M., F. Devine, N. Cunningham, M. Taylor, Y. Li, J. H. B. Le Roux, S. Friedman, S. Miles. 2013..A new model of social class: Findings from the BBC’s Great British class survey experiment. Sociology. doi:10.1177/0038038513481128. Retrieved July 4, 2015.
Słomczyński, Kazimierz M., Tadeusz K. Krauze and Zbigniew Peradzyński. 1988. The Dynamics of Status Trajectory: A Model and its Empirical Assessment. European Sociological Review 4 (1): 46-64.
Słomczyński, K. M., I. Tomescu-Dubrow and Z. Sawiński. 2012. Modeling Occupational Careers for a Turbulent Economy: A Differential Equation Approach. International Journal of Sociology 42(4): 56-74.
Slomczynski, K. M. and I. Tomescu-Dubrow, with D. Życzyńska-Ciołek and I. Wysmułek, eds. 2016. Dynamics of Social Structure: Poland’s Transformative Years, 1988-2013. Warsaw, Poland: IFiS Publishers.
Slomczynski, K. M. and I. Wysmulek, eds. 2016. Social Inequality and the Life Course: Poland’s Transformative Years, 1988-2013. Warsaw, Poland: IFiS Publishers.
Standing, G. 2011. The Precariat: The New Dangerous Class. London: Bloomsbury Academic.
Stephens, N. M., H. R. Markus, and L. Taylor Phillips. 2014. Social class culture cycles: How three gateway contexts shape selves and fuel inequality? Annual Review of Psychology 65: 611-634.
Van Elsas, E.J., R.M. Lubbe, T.W.G. van der Meer, and W. van der Brug. 2014. Vote recall. A study on the effects of time, volatility and current preferences on vote recall consistency. International Journal of Public Opinion Research 26(1): 18-40.
Weeden, K. A., D. B. Grusky. 2012. The three worlds of inequality. American Journal of Sociology 117(6): 1723–85.
Wooldridge, J. M. 2010. Econometric Analysis of Cross-Section and Panel Data. Cambridge, MA: MIT Press.
Yuval-Davis, N. 2011. The Politics of Belonging: Intersectional Contestations. London: Sage.

Pełną bibliografię przygotowywanego projektu można znaleźć tutaj: POLPAN 2018 Bibliography