Metodologia

POLPAN – najdłużej trwające panelowe badanie społeczne w Europie Środkowo-Wschodniej – koncentruje się na opisie struktury społecznej w Polsce i jej zmian. Jest realizowane od 1988 roku, w odstępach pięcioletnich. Do  tej pory przeprowadzono je 7 razy.

Badanie w 1988 r. objęło reprezentatywną próbę osób dorosłych (w wieku 21-65 lat), N = 5 817 osób. W 1993 roku zredukowano tę próbę w sposób losowy – w badaniu wzięło wówczas udział 2 259 respondentów. W następnych falach starano się dotrzeć do tych samych respondentów, od 1998 roku dołączając również nowe kohorty dla zachowania odpowiednich proporcji wiekowych.

Informacja na temat poszczególnych fal badania POLPAN:

 

2018

Faza terenowa realizacji badania:
kwiecień – czerwiec 2018 (część 1, główna)
lipiec – grudzień 2018 (część 2, uzupełniająca)
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

  1. próba panelowa ludności w wieku 26-96 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1992, którzy brali udział w badaniu POLPAN w 2013 r. (po raz pierwszy lub kolejny)  lub dołączyli do badania POLPAN w 2008 r., ale w 2013 r. nie uczestniczyli w nim,
  2. losowa próba ludności w wieku 21-25, tj. urodzonych w latach 1993-1997, losowana
    z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności).
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów: 2 161, w tym 1 875 wywiadów z respondentami z próby panelowej i 286 wywiadów z nowymi respondentami z kohorty 21-25 lat
Metoda zbierania danych:Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

 

Realizacja badania POLPAN 2018 wg poszczególnych wersji kwestionariusza:

 

 

POLPAN 2018: Historie udziału respondentów w badaniu

2013

Faza terenowa realizacji badania:
kwiecień – listopad 2013* (faza główna)
luty – wrzesień 2014 (faza uzupełniająca: wywiady z respondentami, którzy (1) brali udział w badaniu tylko w 1987/8 roku, (2) przebywali za granicą, (3) nie zdołano się z nimi skontaktować w głównej fazie badania)*W szczególnych przypadkach niektóre wywiady przeprowadzano także później.
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

Próba badania POLPAN 2013 obejmuje trzy próby panelowe i uzupełniającą próbę osób młodych.

  • Pierwsza próba panelowa obejmuje wszystkich respondentów, który uczestniczyli w badaniu w 2008 roku i wyrazili zgodę na ponowny kontakt. W skład próby zrealizowanej (n = 1244) weszły osoby, które w 2013 roku miały od 26 do 91 lat (urodzone między 1922 a 1987 rokiem).
    RR (Response Rate – odsetek odpowiedzi) = 83%
  • Druga próba panelowa obejmuje respondentów, którzy uczestniczyli w badaniu POLPAN przynajmniej raz w latach 1988–2003, ale „wypadli” z niego w 1993, 1998 lub 2003 roku. W skład próby zrealizowanej (n = 455) weszły osoby, które w 2013 roku miały od 36 do 93 lat. RR = 50%.
  • Trzecia próba panelowa obejmuje tych uczestników badania POLPAN z 1988 roku, którzy pierwotnie mieli stanowić część próby w badaniu POLPAN 1993, ale ostatecznie nie przeprowadzono z nimi wywiadu ani w 1993 roku, ani w żadnej z kolejnych fal badania (2 422 osób). W 2013 roku udało się dotrzeć do 584 z tych osób, korzystając z przynajmniej jednej z dwóch technik: skróconego kwestionariusza pocztowego lub standardowego wywiadu face-to-face (199 respondentów wypełniło wyłącznie kwestionariusz przesłany pocztą, 90 udzieliło wyłącznie wywiadu face-to-face, zaś 295 przebadano za pomocą obu technik). RR = 42%.
  • Próba uzupełniająca obejmuje osoby, które w 2013 roku miały od 21 do 25 lat, tzn. urodziły się w latach 1988–1992. Respondenci ci zostali dobrani z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) za pomocą metody doboru losowego prostego. Wielkość próby zrealizowanej = 497; RR = 69%.

Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  2 780.
Metoda zbierania danych:
Mix-mode:
(1) wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face (PAPI),
(2) ankieta pocztowa – w sytuacji braku możliwości przeprowadzenia wywiadu face-to-face. Dodatkowo w 17 przypadkach przeprowadzono wywiad za pomocą ankiety mailowej lub CATI, jednak ostatecznie dane te nie zostały włączone do zbioru danych.

 

POLPAN 2013: Historie udziału respondentów w badaniu

rys 2_www

2008

Faza terenowa realizacji badania:
kwiecień – czerwiec 2008 (część 1, główna)
listopad – grudzień 2008 (część 2, uzupełniająca)
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

  1. panelowa próba ludności w wieku 26-86 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966 lub 1968-1982, uczestników badania POLPAN 2003, oraz
  2. losowa próba ludności w wieku 21-25, tj. urodzonych w latach 1983-1987, losowana z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności).
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  1 805
Metoda zbierania danych: Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

2003

Faza terenowa realizacji badania: listopad 2003 – maj 2004
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

  1. panelowa próba ludności w wieku 26-81 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966 lub 1968-1977), uczestników badania POLPAN 1998, oraz
  2. losowa próba ludności w wieku 21-25, tj. urodzonych w latach 1978-1982, losowana z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności).
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  1 699
Metoda zbierania danych: Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

1998

Faza terenowa realizacji badania: wrzesień – październik 1998
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby:

  1. panelowa próba ludności w wieku 31-76 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966, uczestników badania POLPAN 1993, oraz
  2. losowa próba ludności w wieku 21-30, tj. urodzonych w latach 1968-1977, losowana z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności).
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  2 135
Metoda zbierania danych:Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

1993

Faza terenowa realizacji badania: maj – grudzień 1993
Instytucja realizująca badanie w terenie: Ośrodek Realizacji Badań Socjologicznych (ORBS) w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk
Dobór próby: Próba panelowa ludności w wieku 26-71 lat, tj. urodzonych w latach 1922-1966, uczestników badania POLPAN 1988.
Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów: 2 259
Metoda zbierania danych:Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face

1988

Faza terenowa realizacji badania: listopad 1987 – styczeń 1988
Instytucja realizująca badanie w terenie: Zakład Realizacji Badań w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk

Dobór próby:
Operatem losowania była próba ludności w wieku powyżej 12 lat, utworzona przez Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) (tzw. ANLUD), z wykorzystaniem terytorialnego podziału kraju stosowanego podczas prowadzenia spisów powszechnych. Elementarnymi jednostkami tego podziału były obwody spisowe.Losowania osób dokonywano dwustopniowo. Pierwsza faza objęła warstwowanie ludności Polski w wieku powyżej 12 lat. W każdym województwie wyróżniono cztery warstwy w zależności od wielkości miejscowości zamieszkania. W tym celu posłużono się podziałem na wsie oraz miasta małe (do 20 tys. mieszkańców), średnie (od 20 do 100 tysięcy mieszkańców) i duże (ponad 100 tysięcy mieszkańców). W sumie utworzono 196 warstw, a następnie określono liczbę ludności należącej do każdej warstwy i ustalono liczbę obwodów spisowych wchodzących do operatu losowania. Konkretne obwody w wymaganej liczbie wylosowano korzystając z zestawień obwodów dla poszczególnych województw. W sumie, w drodze losowania dobrano 815 obwodów spisowych.Druga faza polegała na doborze – w ramach każdego obwodu spisowego – określonej liczby gospodarstw domowych, których członkowie w wieku powyżej 12 lat mieliby wejść w skład przygotowywanego operatu. Losowanie przeprowadzono przy ustaleniu jednolitej dla wszystkich obwodów frakcji osób, określonej w taki sposób, aby operat losowania zawierał 130 tysięcy osób. Procedura doboru gospodarstw domowych kończyła drugą fazę losowania jednostek obserwacji do operatu doboru prób.W dalszym kroku, Centrum Badania Opinii Społecznej przeprowadziło badanie weryfikacyjne, którego przedmiotem byli wszyscy członkowie wylosowanych gospodarstw domowych spełniający kryterium wieku, a więc mający powyżej 12 lat. Badanie to zostało zrealizowane techniką wywiadu kwestionariuszowego, a jego podstawowym celem było ustalenie poprawnego brzmienia nazwiska i imienia każdej osoby, jej aktualnego adresu oraz podstawowych cech społeczno-demograficznych: płci i wieku. Dodatkowo pytano także o inne charakterystyki społeczne, które potencjalnie mogły służyć jako kryteria doboru prób – jak osiągnięte wykształcenie i wykonywany zawód. Badanie weryfikacyjne zostało zrealizowane w terminie od listopada 1985 do lutego 1986 roku. Ostatecznie, zbiór danych ANLUD, obejmował informację o 129 040 osobach.

W badaniu Struktura społeczna 1988 [ówczesna nazwa badania, które stało się pierwszą falą POLPAN-u] przyjęto, że wielkość próby dorosłej ludności kraju w wieku 21-65 lat ma wynieść 6 000 osób. Stosując wspólne zasady losowania jednostek obserwacji dobrano próbę zasadniczą (6 000 osób) i próbę rezerwową (3 167 osób). Ze względu na silne skorelowanie faktu wykorzystania prób rezerwowych z wielkością miejscowości oraz jej administracyjnego statusu, w każdym z województw wyróżniono pewne klasy miejscowości i dla każdej z nich dobrano próbę rezerwową różnej wielkości.

W województwie stołecznym jako odrębną klasę potraktowano Warszawę w jej administracyjnych granicach, dobierając rezerwę wielkości aż 150% próby zasadniczej, gdyż właśnie tu dotarcie do respondentów z próby zasadniczej okazało się najtrudniejsze. Pozostałe miasta i wsie województwa stołecznego stanowiły klasę miejscowości, dla której proporcję tę ustalono na 70%. W dziesięciu województwach – bydgoskim, toruńskim, włocławskim, siedleckim, szczecińskim, jeleniogórskim, wrocławskim, poznańskim, gdańskim i częstochowskim – wprowadzono trzy klasy miejscowości: miasto wojewódzkie, pozostałe miasta i wszystkie wsie. W klasach tych rezerwę ustalono w proporcjach 70%, 50% i 30%, odpowiednio. Wreszcie, w pozostałych województwach rezerwa wynosiła 50% dla miast i 30% dla wsi.

Ogólna liczba zrealizowanych wywiadów:  5 817
Metoda zbierania danych:Wywiad kwestionariuszowy typu face-to-face